Bánh Mì Sài Gòn Theo Giòng Thời Gian / Xuân Phương

Xuân Phương

"Bánh mì đã xuất hiện ở xứ ta trước cái mốc 1859, nhưng được biết đến nhiều là sau khi đội quân viễn chinh chiếm thành Gia Định. Ngoài người Pháp, cách làm bánh mì đầu tiên được người Hoa tiếp thu, sản xuất bán ra thị trường và trong số khách hàng mua bánh mì thời kỳ đó có cả người Việt: bồi bàn, thông ngôn, thầy ký có lẽ là những người nếm bánh mì đầu tiên; kế đó là công chức tân trào, rồi đến tầng lớp Tây học, thị dân và lần lần tỏa rộng phổ biến cả thành thị lẫn nông thôn”

– Huỳnh Ngọc Trảng

Trong bài Văn Tế Nghĩa Sĩ Cần Giuộc của cụ Nguyễn Đình Chiểu năm 1861, ta thấy có hai câu như sau:

Sống làm chi theo quân tả đạo, quăng vùa hương, xô bàn độc, thấy lại thêm buồn

Sống làm chi ở lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ.

Bánh mì theo chân người Pháp đến Saigon đầu tiên, xuống Nam Kỳ lục tỉnh, ra miền Bắc, sau đó mới phổ biến trên toàn quốc, cho nên khi đề cập đến bánh mì, người ta đề cập đến Saigon: bánh mì Saigon. Ta thấy những thực phẩm, những vật dụng hàng ngày mà người Pháp mang đến Việt Nam, đều được gọi kèm theo chữ tây như: khoai tây, hành tây, dâu tây, rượu tây, thuốc tây, giày tây…

Trong khi ngoài Bắc gọi bánh mì là bánh tây, thì miền Nam lúc đó đã gọi nó là bánh mì ổ (ổ như chữ ổ của bánh bông lan). Có lẽ một trong các loại bánh mì mà người Pháp du nhập sang đầu tiên là pain de champagne (bánh mì đồng quê) ổ bự, to bè, nhiều ruột, để được vài ngày hay các loại bánh mì hình tròn, hình bầu dục gọi tên là le pain rond, le complet, le bâtard…

Ai bảo bánh mì Paris ngon

Chắc gì hơn bánh mì Sài Gòn!

Bánh mì Sài Gòn Năm bờ Uon

Nóng, thơm, bùi, béo, lại vàng ròn

Công Tử Hà Đông

Những ổ bánh mì Saigon mới ra lò còn nóng, dậy mùi thơm của bột mì nướng, vỏ giòn rụm, vàng ươm, láng lẩy bơ, nở tròn bụng, ruột trắng mịn và xốp này từ những năm 30 cho mãi đến bây giờ, vẫn là một thứ quà Saigon, mà những người dân ở miền Tây đi Saigon về lại nhà mua làm quà cho con cháu. Dù bánh mì khắp nơi đều có, ở các tỉnh đều có lò làm bánh mì, nhưng danh tiếng bánh mì Saigon đã đi vào ký ức người ta từ lâu lắm rồi. Ở cửa ngõ thành phố đi các tỉnh đầy những chỗ bán bánh mì. Bến xe xa cảng miền Đông, miền Tây, lúc nào cũng có những người đội các cần xé đựng bánh mì đến tận cửa xe bán cho khách mua.

“Hồi còn nhỏ học Tiểu học, mỗi lần bãi trường, nghỉ hè là ba anh em tôi được ba tôi dẫn đi Sài Gòn chơi, thăm bà dì ở ngã Bảy gần rạp Long Vân… và nhứt là khi về lại Mỹ Tho, trên tay luôn luôn xách tòn ten một xâu chừng chục ổ bánh mì cột dây lác có quai. Quà Sài gòn à nhen. Má tôi đem chia cho bà con chòm xóm ăn lấy thảo. Còn mấy đứa bạn hàng ngày chơi tạc lon, vít hình, bắn đạn, đá cá, đá gà, đá banh, tắm sông… cho ngoạm (cắn) một miếng thôi là đủ rồi!

Bánh mì Sài gòn mà! Bánh mì ở đâu cũng có nhưng phải nói “Bánh mì Sài gòn” có đẳng cấp và phong độ ghê gớm lắm!. Một thứ quà bình dân đem về xa lắm ở tận trên… Sài gòn! Sài gòn cho dù có đủ món ngon vật lạ, đủ thứ trên đời do người ở tứ xứ mang về, nhưng theo đầu óc suy nghĩ non nớt của một học sinh tỉnh lẻ (đêm buồn), chỉ có “Bánh mì Sài gòn” mới tượng trưng cho “thủ đô” Sài gòn.

Theo thời gian có lúc ngon lúc dở, tùy chỗ pha thêm bột gạo nhiều ít khác nhau: chợ Cũ, xa cảng miền Tây, xa cảng miền Đông, ngã ba Hàng Xanh ….”

– Đáp tàu khói, về quê ăn Tết

Gió bấc đầu mùa gợn sóng đêm

Ôm ổ bánh mì làm gối nhỏ

Đem về cho mẹ với cho em

Kiên Giang

Sau khi mấy ông Tây thuộc địa về nước, bánh mì ở lại, vẫn tồn tại, và lần hồi mọc rễ vững vàng, được tiếp nhận rất nồng nhiệt, ở mọi nơi, trong mọi giới. Ổ bánh mì thông dụng và tiện lợi cho việc vừa đi vừa gặm (như thơ cụ Đồ Chiểu nêu trên) ngày nay là ổ bánh mì theo hình dáng như baguette của Pháp, nhưng ngắn hơn, chỉ khoảng 30-40 cm.

Baguette là loại bánh mì đặc biệt của thủ đô Paris, hình trụ thon, dài cỡ một mét, bề ngang nhỏ, đường kính khoảng 5- 6 cm, nặng chừng 250 gam, vỏ giòn, ít ruột, phía trên mặt có cắt rãnh, thường để ăn liền trong ngày, không giữ được lâu.

Ở Saigon, nhiều đợt bánh mì được ra lò trong ngày. Bánh mì nóng được phân phối khắp đường phố, khắp ngõ hẻm Saigon sáng sáng, chiều chiều nhờ đội ngũ bán bánh mì dạo. Hoặc là những em nhỏ quảy trên lưng các túi vải bồng bột, màu mỡ gà, bên trong lồng thêm vài lớp bao bằng giấy dầu để giữ cho bánh mì nóng lâu, vừa chạy lúp xúp vừa rao: ”Bánh mì nóng đê ê ê ê …”. Hoặc những ông bán bánh mì bằng xe đạp, sau yên xe chở một giỏ cần xé, phủ kín bằng bao bố.

“Nhiều lúc đứng chờ bánh mì ra lò, tôi đã có dịp chứng kiến quy trình làm bánh: Bánh mì trước khi nướng là bột lấy trong những bao bột mì, được thợ nhồi cho dẻo, để cho nở rồi kéo thành từng thỏi bột nhỏ, dài. Họ khéo léo ngắt từng đoạn cho vừa với cân lượng rồi dùng dao nhỏ rạch những đường dài dọc theo ổ bánh, để khi nướng bánh mau nở.

Xong, họ sắp những ổ bánh còn là bột đó thành hàng lên những chiếc “băng” giống như “băng-ca”, kê vào miệng lò nướng rồi kéo một cái tức thì bánh trên cái “băng-ca” đó đều nằm gọn trong lò nướng. Thợ đóng cửa lò nướng lại, tăng, chỉnh độ nóng của điện sao cho bánh nướng chín vàng mà không bị khét.

Khi đủ thời gian, ổ bánh đang nướng trong lò sẽ được những người thợ dùng những cái dầm nhỏ như cái mái chèo, xúc ra một ổ để xem độ chín. Khi bánh đã chín đều người ta dùng những dụng cụ giống như cái xẻng to mà xúc bánh ra, đổ thành đống trên bàn, mỗi lần xúc chừng chục ổ bánh nóng hôi hổi, sờ vào phỏng tay như chơi!”- Hoàng Đức

Bánh mì ăn không cũng ngon

Ta đi trăm núi, ngàn sông biển

Không đâu bánh mì ngon

Bằng bánh mì Saigon

Công Tử Hà Đông

Những lò bánh mì ở Saigon lúc nào cũng có đông người chờ lấy bánh mới: hoặc là những người bán lẻ cần một số lượng lớn, hoặc là những người chỉ cần mua một vài ổ, nhưng muốn mua thẳng từ lò. Cầm ổ bánh mì nóng hổi mới ra lò, người ta hay bẻ cái đầu giòn giòn ăn liền tại chỗ. Bánh mì nóng giòn ăn không cũng ngon, nhưng bánh mì không cũng có nhiều cách để ăn lắm.

Ăn bánh mì theo ông Tây, bà đầm từ thời thuộc địa là ăn bánh mì với fromage, trứng (omelette, oeufs au plat), thịt nguội (paté, jambon, saucisse à), beurre, mứt trái cây (confiture) như dâu, cam, nho hay chấm sữa nóng cho bữa ăn sáng. Dùng bánh mì ăn kèm với súp (soupe), bí tết (bifteck), ra gu (ragout)à trong bữa ăn tối.

Tuy cũng ăn giống như vậy, nhưng người Saigon đã dần dà cải tiến cho hợp với khẩu vị của mình như: Ăn bánh mì với những miếng phô mai “Đầu con bò cười (La vache qui rit)”, phối hợp thêm chuối già. Ăn sáng bằng bánh mì trét bơ mặn Bretel, rắc chút đường cát trắng; Bánh mì chấm sữa nóng, pha thêm một chút cà phê cho có mùi thơm hay ăn bánh mì trét bơ chấm cà phê sữa nóng; Bánh mì chấm sữa đặc có đường hiệu Ông Thọ hay Con chim (hiệu Ông Thọ- Hiệu sữa Longevity, trước đây thuộc hãng Foremost, Mỹ, hình “Ông Thọ chống gậy”, nói lên tuổi thọ của người dùng. Hiệu Con chim của hãng Nestlé, Thụy Sỹ, đúng ra là hình một tổ chim, gồm một chim mẹ và hai chim con)…

Bánh mì gốc Tây, đến Saigon được cho kết duyên với các món ăn, gốc gác từ các nước khác, đã được Việt Nam hóa như: Cà ri gà nấu bằng nước cốt dừa và sả, trong khi các loại cà ri Ấn Độ nấu bằng sữa chua (yaourt); Bò kho cách hầm giống như bò nấu xốt vang của Tây (boeuf bourguignon), nhưng có thêm mùi ngũ vị hương; Hay ăn bánh mì với các món Tàu là phá lấu, lạp xưởng, xá xíu, thịt quay, xíu mại…

Vân Tiên ngồi dựa gốc dừa

Tay cầm chai rượu miệng nhai bánh mì

Nguyệt Nga mới hỏi ăn gì?

Vân Tiên mới nói bánh mì thịt quay!

NQB

Cách ăn bánh mì còn được Saigon hóa, phong phú thêm một bậc ở cách chế biến là kẹp vào trong bánh mì phần“nhân“ kiểu cách rất Saigon, gọi là bánh mì kẹp thịt Saigon hay bánh mì thịt Saigon.

Bánh mì thịt Saigon xác định được nét đặc biệt và hương vị riêng của mình, phản ảnh thị hiếu ăn uống và sự sáng tạo của dân chúng: “Bánh mì với đặc tính xốp, thẩm thấu nước nên ngon khi kẹp bánh mì thịt, pa tê hay thậm chí kẹp miếng ốpla ở giữa vẫn ngon hơn khi ăn kiểu Tây, bánh ra bánh và thịt ra thịt“ – Phạm Công Luận

Phần nhân của bánh mì thịt Saigon gồm ba nhóm:

1- Loại thịt kẹp (bỏ, nhét) vào bên trong quyết định tên gọi của bánh mì. Gọi chung là thịt nhưng có thể là thịt heo, thịt gà, thịt bò, cá hay trứng. Trứng thường làm kiểu ốp la chiên sẵn.

Cá là cá hộp xốt cà chua (ở VN ngày xưa có hiệu cá mòi Sumaco của Maroc, ngày nay có hiệu cá nục Ba cô Gái của Thái Lan). Thịt bò xay trộn sả ớt bằm nhuyễn xiên que nướng. Thịt gà thường làm kiểu chà bông hay quay. Thịt heo được sử dụng nhiều nhất, với nhiều cách chế biến khác nhau: Từ thịt heo nướng, thịt xá xíu, thịt quay, thịt ba chỉ buộc dây bó khoanh, da nhuộm màu đỏ cam, thịt thăn heo chà bông…qua xíu mại (thịt heo bằm xốt cà chua), nem nướng, chả lụa, giò thủ… qua ba tê gan, phá lấu (lòng heo khìa), bì (da heo trộn thịt heo chiên xắt sợi)…

2- Các loại rau: Dưa leo thái mỏng, ngò (rau mùi), đồ chua, hành tây, cọng hành lá, ớt… Bà Nguyễn Thị Tịnh, chủ nhân bánh mì Hòa Mã nói: “Người miền Nam thường thích cái gì cũng có tí rau. Vì vậy ổ bánh mì được cho thêm vài lát dưa leo, củ cải trắng, cà rốt cắt sợi ngâm chua, thêm vài cọng hành, ngò để có hương thơm, vài khoanh ớt cay vừa ăn vừa hít hà mới khoái“

3- Gia vị như: Sốt mayonnaise, xì dầu, nước mắm pha, tương đen, tương ớt, muối tiêu…

Ở các chỗ bán bánh mì, các nguyên liệu kể trên được bày biện sẵn sàng phục vụ thực khách.

Bánh mì thường được nướng giòn từ trước. Khi có khách hỏi mua một ổ bánh mì đặc biệt chẳng hạn, người bán hàng lẹ tay lấy ổ bánh mì, xẻ đôi, một bên quệt qua quệt lại chút sốt mayonnaise hay bơ, một bên trét ba tê gan, rồi nhét chả lụa, thịt nguội cho đều, rồi cho thêm miếng dưa leo xắt mỏng, chút đồ chua, vài cọng ngò, vài khúc hành lá chẻ nhỏ, vài miếng ớt, chan chút xì dầu, rắc miếng muối tiêu lên trên, kẹp lại, đặt trên tờ giấy cắt vuông, gói lại, giao cho khách đang đợi.

Các động tác của họ rất nhịp nhàng, thành thạo. Nhìn thấy dễ như vậy, nhưng cách xắt thịt, chả dày hay mỏng vừa đủ, sự gia giảm số lượng bơ, sốt, ba tê, ớt… Rắc bao nhiêu muối tiêu, xì dầu thì vừa ăn sẽ quyết định “phẩm chất“ của từng hàng bánh mì.

Cắn một miếng bánh mì giòn rụm, vỏ bánh mì rớt xuống, đủ mùi: mằn mặn của thịt, chả, ba tê, ngọt ngọt, chua chua của đồ chua, mát mát của dưa leo, hành ngò à lan khắp vị giác- Đầy đủ chất bột, chất đạm, rau củ, gia vị: Bánh mì thịt Saigon là món ăn có hết các điều kiện đó!

Ngồi buồn gặm ổ bánh mì

Mùi thơm chả quế thầm thì bên tai

Bánh mì hương vị mặn mà

Bỏ tình anh gặm mì gà ba-tê

Bánh mì xá xíu ai chê

Lại thêm xíu mại cho “phê” cõi người

”Xì dầu” anh xịt đã đời

Thừa thiên “ớt hiểm” cho vừa xót xa

Bánh mì thịt nguội có hành

Mua năm tặng một cả làng anh quơ

Cho dù người có thị phi

Yêu đời anh “xực” bánh mì mà thôi…???

Đủ chất bột, chất đạm, rau củ; gia vị. Đủ năng lượng cho một bữa ăn, dù là sáng, trưa , chiều hay tối. Bánh mì thịt Saigon phục vụ đủ mọi giai cấp, mọi tầng lớp trong xã hội. Nó lại thích hợp với hầu bao hạn chế của người bình dân. Tô phở, dĩa cơm, hộp xôi đều mắc tiền hơn một ổ bánh mì thịt. Nhưng cũng có những người lúc túi tiền quá eo hẹp, họ ăn bánh mì không xịt xì dầu hay rắc muối tiêu cho qua bữa.

Thành ra, cũng có người lâu lâu lại thèm ăn bánh mì nướng giòn chấm xì dầu pha loãng với nước, đường, chanh, xắn chút ớt cay cay. Còn những người lao động nghèo, muốn cho chắc bụng thì mua bánh mì chấm hay bẻ thành miếng nhỏ bỏ vào nước lèo của tô phở, tô mì, tô hủ tíu… để ăn no luôn.

Nhớ lai mấy năm ngay sau biến cố 1975, thời kỳ “bao cấp“, thời kỳ mà khẩu phần lương thực là gạo mốc ăn độn với khoai lang, bo bo và bột mì (bột mì du nhập từ các nước xã hội chủ nghĩa anh em có mùi mối mọt, mùi cứt chuột…), người ta “xếp hàng cả ngày“ để đổi bột mì này với mì vắt vụn hay bánh mì chai cứng “chọi chó cũng lỗ đầu“ do các lò bánh mì công tư hợp doanh cung cấp. Thời kỳ kinh tế tư nhân bị tiêu diệt, thời kỳ mà Saigon lâm vào tình cảnh “đói“, kiệt quệ, khủng hoảng tinh thần, thiếu thốn đủ thứ, có được chút đường thẻ (đường tán) người ta ăn với thứ bánh mì trên một cách ngon lành cho đỡ thèm chất ngọt, chất bột.

 

 

Little Saigon: Ðồng hương Bình Thuận khắp nơi về dự Picnic Hè 2017 - Lâm Hoài Thạch/Người Việt

Ðồng Hương Bình Thuận tham dự picnic Hè 2017 tại Mile Square Regional Park, Fountain Valley. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt) 

FOUNTAIN VALLEY, California (NV) – Trưa Chủ Nhật, 23 Tháng Bảy, nhiều đồng hương đến tham dự buổi Picnic Hè 2017, do Hội Thân Hữu Bình Thuận Nam California tổ chức tại Mile Square Regional Park, Fountain Valley.
Theo ban tổ chức, hàng năm, hội có tổ chức hai lần hội ngộ gồm Mừng Xuân Mới và buổi Picnic Hè để đồng hương Bình Thuận có dịp họp mặt với gia đình và thân hữu xa gần cùng chung vui và hàn huyên tâm sự. Chương trình còn có phần văn nghệ đặc sắc, vui tươi.
Trong buổi picnic, hội cung cấp nước uống và một số món ăn. Quý đồng hương đóng góp những món ăn đặc sản của quê hương Bình Thuận làm cho buổi họp mặt thêm phần phong phú.
Ðặc biệt lần này, ngoài đồng hương tại Nam California và từ nhiều tiểu bang ở Hoa Kỳ còn có những người đến từ Canada, Pháp và Việt Nam.
Ông Tạ Trung, cư dân Huntington Beach, hội trưởng, kiêm trưởng ban tổ chức cho nhật báo Người Việt biết là hội được thành lập vào năm 1988, lúc đó ông Trung là phó hội trưởng nội vụ. Ðến 2001, ông là hội trưởng, một thời gian sau, ông là một trong những cố vấn của hội.
Thời gian gần đây, những thành viên trong chấp hành và các cố vấn của hội cần sự có mặt của ông để đảm trách chức hội trưởng, và ông đã tìm thêm một số thành viên trẻ tham gia trong ban điều hành để tạo thêm những sinh hoạt mới lành mạnh, nhằm duy trì hội được lâu bền và phát triển hơn.
“Mục đích chính là giúp đỡ đồng hương Bình Thuận về ‘quan hôn tang tế’ hoặc giúp đỡ cho những người trong hoàn cảnh còn khó khăn khi mới định cư tại Hoa Kỳ, hội sẽ giúp cho họ một số tài chánh hoặc hướng dẫn họ những sinh hoạt thông thường trong đời sống trên xứ Mỹ,” hội trưởng cho biết.
“Ngoài ra, hàng năm, hội còn đóng góp cho cộng đồng như tặng một số tiền cho Giải Khuyến Học do Trung Tâm Văn Hóa Việt Nam tổ chức; Ðại Nhạc Hội Cám Ơn Anh do Hội H.O. Cứu Trợ Thương Phế Binh & Quả Phụ VNCH tổ chức và còn yểm trợ cho nhiều tổ chức từ thiện khác,” ông cho biết thêm.

Tân ban chấp hành Hội Thân Hữu Bình Thuận. 

(Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)

Tuy bên ngoài nắng Hè chói chang, nhưng trong khuôn viên tổ chức cũng có nhiều bóng mát và gió biển phảng phất vào làm mát rượi những đồng hương đến tham dự.Sau lời tuyên bố khai mạc của trưởng ban tổ chức, cô Tuyết Minh, hoạt náo viên của chương trình giúp vui văn nghệ.
“Những món ăn hôm nay gồm có xôi 3 món, cơm chiên, gỏi gà, bánh bao, chả giò, pate chaud, pizza, bánh bột lọc, bánh mì, chả cá, chè trôi nước, chè đậu, hột é, và còn nhiều thứ nữa. Xin bà con cứ tự động đến chọn món ăn cho mình,” cô thông báo.
Sau đó, hội trưởng giới thiệu tân ban chấp hành của hội trong nhiệm kỳ 2017-2019, gồm có các ông: Tạ Trung (hội trưởng), Nguyễn Văn Tạo (hội phó ngoại vụ), Trần Tuấn Anh (hội phó nội vụ), Nguyễn Xuân Thùy (tổng thư ký) và bà Nguyễn Hồng Thúy (thủ quỹ).
Giáo Sư Monte Ung, cư dân Fountain Valley, cựu giáo sư của đại Học USC trên 45 năm (1970-2015), định cư tại Hoa Kỳ 1956. Ông là cố vấn của Hội Thân Hữu Bình Thuận Nam California từ khi sáng lập cho đến bây giờ.
“Tuy tôi không phải dân được sinh ra ở Bình Thuận, nhưng vì trước kia thân phụ của tôi là Bác Sĩ Ung Văn Vy đã làm việc tại Bình Thuận và ông đã mất ở xứ này. Vì thế, mỗi khi nhớ đến cha của tôi là tôi nhớ đến Bình Thuận. Từ khi hội này ra đời cách đây đã hơn 30 năm, năm nào tôi cũng đều có mặt trong những lần tổ chức họp mặt, và tôi đã được vinh dự là, những đồng hương Bình Thuận đã cho tôi được làm cố vấn của hội từ ngày đầu lập hội cho đến bây giờ,” giáo sư tâm sự.

Các cựu nữ sinh Trung Học Phan Bội Châu Phan Thiết, sau hơn 40 năm ly hương 

vẫn ‘tung tăng’ như ngày nào. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)

Chị Ðinh Thị Hòa, đến từ Canada, cựu học sinh Trung Học Phan Bội Châu, Phan Thiết, 1974. Ðây là lần thứ nhì chị đến tham dự buổi hội ngộ Bình Thuận tại Little Saigon, nói: “Canada cũng có Hội Thân Hữu Bình Thuận Toronto, nhưng không được đông người như ở California, nên khi chúng tôi đọc báo thấy anh Tạ Trung tổ chức họp mặt Hè 2017 ở Little Saigon thì chúng tôi cũng muốn đến tham dự.”Chị nói thêm: “Tôi có đến dự Hội Ngộ Bình Thuận 2014 tại California. Lâu quá rồi, tôi mới gặp được thêm một số bè bạn học cũ nữa, mừng quá. Sau mấy chục năm xa cách, giờ gặp lại cũng không nhận ra mặt mũi của người nào là bạn của mình nữa, tại vì tụi này cũng đã có tuổi rồi, nhưng tâm hồn vẫn còn trẻ mãi. Khi nhận ra được bạn cũ của mình, vừa mừng, vừa nhớ về những kỷ niệm lúc còn đi học dưới mái trường thân yêu Phan Bội Châu, thì mình cảm thấy sung sướng và tâm hồn được trẻ trung lại rất nhiều.”
Cùng đi chung với chị Hòa là chị Ðinh Thị Thuận, đến từ Việt Nam, sang Mỹ được bảy lần, có tham dự buổi Hội Ngộ Cựu Học Sinh Phan Bội Châu Phan Thiết vào mấy năm trước tại California và lần tổ chức picnic Hè này, chị nói: “Tuy tôi đã đến Mỹ nhiều lần, nhưng được hội ngộ với đồng hương Bình Thuận chỉ hai lần, lần nào cũng vậy, khi đến Nam California thấy đồng hương ở hải ngoại vẫn còn gắn bó như ngày nào thì tôi cảm động lắm. Ngày xưa, ở Phan Thiết chỉ có một trường trung học công lập thôi, đó là Trung Học Phan Bội Châu, vì thế, bạn cũ học cùng trường rất nhiều. Sau 1975, có nhiều thầy cũ bạn xưa hơn mấy mươi năm xa cách, hôm nay được gặp lại nhau trên xứ người thì không gì hạnh phúc bằng.”
Rồi sau đó chị “bật mí” thêm, chị là mẹ của ca sĩ Ðức Tuấn. Nhân vụ “khoe” những nhân vật nổi tiếng của Bình Thuận, hội trưởng Tạ Trung thêm vào: “Xứ sở Phan Thiết, Bình Thuận cũng có những danh ca nổi tiếng như: Ngọc Cẩm & Nguyễn Hữu Thiết, Nhật Trường, Anh Khoa, Trang Mỹ Dung, Mỹ Thể, Tuấn Vũ,… Ðặc biệt nhất là xướng ngôn viên thể thao Huyền Vũ, mà trước 1975, ai hâm mộ túc cầu đều phải biết đến ông. Và bài nhạc “Thuyền Viễn Xứ,” nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc theo bài thơ của thi sĩ Huyền Chi, chồng của bà là ông Trần Phụng Tường, cựu giáo sư của Trung Học Phan Bội Châu.” 
Lâm Hoài Thạch / Người Việt 

Bản Tin PICNIC Hè 2017 Hội Thân Hữu Bình Thuận Nam California - Mile Square Park Fountain Valley, CA 23.7.2017

 

Cựu Học Sinh Di Cư 54 Phú Thọ-Gia Long Nam California, một gia đình toàn cao niên

Gia Đình Cựu Học Sinh Di Cư 54 Phú Thọ-Gia Long Nam California, một gia đình 63 năm khắng khít. Hình: Đằng-Giao/Người Việt) 

WESTMINSTER, California (NV) – Lúc 10 giờ 30 sáng Chủ Nhật, 23 Tháng Bảy, Gia Đình Cựu Học Sinh Di Cư 54 Phú Thọ-Gia Long Nam California tổ chức họp mặt Hè 2017 tại hội trường Việt Báo, Westminster.

Ông Nguyễn Thái Hanh, chủ tịch Gia Đình, nói: “Chúng tôi đã hai lần thoát chết để được gặp nhau hôm nay. Nếu ai không nhận thức được may mắn này thì thật uổng.”
Ông Hanh nói rằng lần thứ nhất các ông thoát chết là lúc di cư vào Nam năm 1954, và lần thứ nhì là khi vượt biên sang bên này. Và phải nhận được như thế thì mọi người trong hội mới biết mình may mắn đến dường nào.
“Năm nay tôi 81 tuổi, đã đến tuổi hạc rồi mà còn được nhìn thấy anh em bạn bè từ thời còn nhỏ cùng quây quần bên nhau như ngày nào, tôi rất quí trọng điều này,” ông chia sẻ.
Ông Hanh cho biết cấp bậc sau cùng của ông là thiếu tá, ngành cảnh sát quốc gia và từng là giảng viên Học Viện Cảnh Sát Quốc Gia thời VNCH. Trước đó, ông tốt nghiệp cử nhân luật và cử nhân báo chí.
Định cư tại Mỹ năm 1975, ông Hanh từng viết sách hướng dẫn hàng ngàn đồng hương thi vào bưu điện Mỹ.
Phần đông những hội viên có mặt là cựu học sinh trung học Chu Văn An, niên khóa 52-57, người trẻ nhất cũng khoảng 75 tuổi. “Vậy đó, đã là ông nội, ông ngoại cả rồi, nhưng khi gặp nhau, chúng tôi vẫn quen miệng ‘mày, tao’ rất thân mật,” ông Trần Hữu Liêm nói.

Râm ran nhắc nhở chuyện xưa trong ngày họp mặt

cựu Học Sinh Di Cư 54 Phú Thọ-Gia Long

Nam California.

(Hình: Đằng-Giao/Người Việt)

Với ông, đã là anh em với nhau từ thuở hàn vi thì là anh em với nhau trọn đời. Có những kỷ niệm không thể nào phai nhòa được. Ông nhớ từng người với những biệt danh từ ngày đó.“ Này nhé, Hàm Lõ, Chân Đen, Chắt Lỏi, Hữu Lùn, Nam So, Diệu Đen, Nghi Xoăn. Tôi thì là Liêm Tề,” ông Liêm kể.
Nhắc lại kỷ niệm xưa, ông Nguyễn Huy Hiền không thể quên được lần một người bị thầy giám thị khiển trách trước mặt mọi người vì ăn mặc quần áo lòe loẹt mà thời ấy gọi là “chim cò.” Một kỷ niệm nữa ông không quên là phải nhớ giờ ăn. “Đi đâu thì đi, làm gì thì làm, tôi phải có mặt đúng giờ ăn. Trễ là nhịn đói nên tôi rất cẩn thận,” ông tâm sự.
Nhiều người còn nhớ như in âm thanh rổn rảng vừa tinh nghịch, vừa nhộn nhịp mỗi bữa ăn khi toàn thể đồng loạt dùng muỗng nhôm gõ vào cái dĩa nhôm trên đường xuống phòng ăn.
Một điều rất đáng hãnh diện của Gia Đình Cựu Học Sinh Di Cư 54 Phú Thọ-Gia Long Nam California là, dù tất cả còn rất trẻ, lại phải thất lạc gia đình khi di cư vào Nam, nhưng họ đã có những đóng góp đáng kể vào đời sống trong thời VNCH, từ dân sự đến quân đội.
Ông Nguyễn Ngọc Hoán, tổng thư ký, nói: “Có những người tên tuổi không xa lạ trong cộng đồng người Việt tị nạn tại miền Nam California như như anh Nguyễn Quốc Súy, cựu chánh án Đà Nẵng; Giáo Sư Lê Chính Long; và các nhà báo Trọng Minh, Đỗ Tiến Đức, Lê Quý An, nhà văn Viên Linh…”
Ông Phạm Văn Hàm, cựu tham mưu trưởng Hải Quân, đóng góp: “Khóa 13 Đà Lạt có ông Đoàn Trọng Cảo, là bố vợ ông Tạ Đức Trí, thị trưởng Westminster, rồi ông Nguyễn Cao Vực, trung tá tiểu đoàn trưởng Pháo Binh.”
Một hội viên được rất nhiều người đến hỏi thăm về “ông cháu đặc biệt” là ông Lê Xuân Vũ, cậu ruột Chuẩn Tướng Mỹ Lương Xuân Việt.
Tất cả, không ai quên được công ơn Tổng Thống Ngô Đình Diệm đã ra lệnh cho Bộ Trưởng Giáo Dục Nguyễn Dương Đôn thiết lập trại Phú Thọ ở góc đường Lê Đại Hành làm chỗ cho các ông trú ngụ và dồn một số người ở khu Gia Long về ở chung.
Lúc đầu, trại Phú Thọ chỉ gồm các căn nhà mái tôn ở khu Chợ Thiếc, còn gọi là “Phú Thọ Lều,” gần trường đua Phú Thọ, và trại Gia Long ở gần khu đất Khám Lớn bỏ hoang thời bấy giờ, sau là nơi xây dựng trường Đại Học Văn Khoa.
Khi đất nước bị chia đôi vào ngày 20 Tháng Bảy, 1954, trong hơn một triệu người dân di cư từ Bắc vào Nam, một số học sinh thất lạc gia đình, không người thân thiết, được chính quyền đón nhận và trợ cấp cho trú ngụ tại đây.
Ngoài số hội viên là cựu học sinh Chu Văn An, còn có cả những cựu học sinh Trần Lục, Nguyễn Trãi, và Hồ Ngọc Cẩn nữa.
Ông Hoán nói với giọng tự hào: “Nhớ lần nằm trong tại tù cải tạo ở miền Bắc, một anh bạn khoe rằng Thiếu Sinh Quân của anh ấy rất thành công, tôi nói với anh ấy, ‘Các anh còn có người buộc phải tuân theo kỷ luật, tối ngủ, sáng thức còn có kẻng chứ chúng tôi, hoàn toàn là do tự biết lo cho thân mình mà vẫn thành công như ai vậy.’”
 Đằng-Giao/Người Việt

Mùa Hè đầu tiên

Bùi Bích Hà

Con gái tôi dặn dò: “Lễ bắt đầu lúc 1 giờ nhưng mình phải đến sớm vì khó tìm chỗ đậu xe lắm mẹ ạ!”
Tôi tới trước hẹn 45 phút nhưng các bãi đậu xe mặt tiền và bên hông Irvine High School đã kín đặc, không còn một chỗ trống. Nhân viên an ninh túc trực ở những khoảng cách ngắn để hướng dẫn phụ huynh và thân nhân các em học sinh đậu xe vào bãi đất trống phía sau trường.
Buổi sáng Thứ Năm, 8 Tháng Sáu, bầu trời nhiều mây, nắng lên muộn. Khá đông quan khách ngồi rải rác trên các hàng ghế dài lộ thiên từ thấp lên cao nhìn xuống sân vận động đã chuẩn bị sẵn sàng cho lễ ra trường của 482 học sinh vừa hoàn tất bốn năm “dùi mài kinh sử” bậc trung học.
Những dãy ghế màu trắng dành cho các em và thầy cô giáo xếp ngay ngắn giữa sân, trông như một đàn cò đậu trên bờ ruộng xanh, yên lặng chờ đợi. Khán đài đối diện dành cho ban quản trị nhà trường chưa có ai. Bên cánh trái khán đài là chỗ của ban nhạc và các nhạc sĩ “mầm non” lục tục di chuyển đến vị trí của mỗi em cùng với nhạc khí họ sử dụng.
Ðến 12 giờ rưỡi trưa, nắng lên, trời có gió nhưng bắt đầu oi bức. Giáo sư nhạc trưởng của các em, nhìn xa, vóc dáng thanh mảnh, hơi gầy, đội cái nón nan rộng vành, đứng trên một cái bục và điều khiển ban nhạc chơi các tấu khúc vui tươi, êm dịu, khiến cho không gian xung quanh trở nên thân tình, gần gũi.
Hệt như cảnh tượng tôi từng nhìn thấy ở cùng nơi chốn này một buổi sáng mùa Hè khác cách đây năm năm, khi dự lễ ra trường của đứa cháu ngoại đầu tiên, nắng gắt hơn hôm nay nhiều và vì tôi không đeo kính râm, có lúc thấy nắng lóa lên như những mảnh kim loại phản chiếu mặt trời, tung tăng nhảy múa.
Ðúng 1 giờ, ban giám hiệu từ phía cuối địa điểm hành lễ tiến vào khán đài. Họ mang mũ áo đại khoa, dải choàng vai bằng nhung màu sắc khác nhau biểu tượng chuyên môn và học vị.
Tiếng vỗ tay vang lên không dứt từ hai khán đài phụ huynh tả hữu đối diện cùng lúc với tiếng hò reo òa vỡ khi các sĩ tử tân khoa áo thụng xanh màu da trời đi hàng một vào chỗ ngồi cùng với các giáo sư cố vấn, tuần tự từ dãy ghế trên cùng xuống dãy ghế cuối cùng. Cảnh vật bỗng nhòa đi trong đôi mắt tôi thốt nhiên rưng lệ, nhớ lại một thời phấn trắng bảng đen của tôi ở quê nhà, những mùa Hè không bình yên và nhiều thế hệ học trò rời trường đi theo những lộ trình may rủi riêng của chúng.
Một em gái khuyết tật di chuyển trong hàng ngũ bằng xe lăn điện. Ba em gái gốc Trung Ðông đội khăn truyền thống dưới mũ ra trường. Các nữ sinh mang giầy cao/thấp, kiểu cọ tùy lựa chọn theo sở thích trong khi tuyệt đại đa số các nam sinh mang giầy thể thao hay giầy vải, ngoại trừ một em duy nhất lọt vào tầm mắt tôi, mang “giầy tây” màu đen, đánh xi bóng loáng, càng tề chỉnh hơn với dải sa tanh vàng trên cổ áo. Tôi nghĩ thầm trong lòng: “Cậu này chuẩn bị tương lai kỹ càng đây!”
Sau diễn văn khai mạc của bà hiệu trưởng, sau phần phát biểu của một nam sinh (Dahvi Cohen) và một nữ sinh (Katelynn Nguyễn) có điểm GPA từ 4.0 trở lên là phần xướng danh các học sinh tốt nghiệp niên khóa 2017.
Nhìn xuống sân cỏ, tôi thấy ba nữ nhân viên của nhà trường đẩy một cái ghế rất đẹp bằng kim loại trắng có dựa lưng và bốn bánh xe, ngạc nhiên không biết họ định làm gì? Hóa ra, ai bảo người Mỹ không có văn hóa “Tôn sư, trọng đạo?” Chiếc ghế ấy dành cho em nữ sinh khuyết tật khi cô lên sân khấu nhận chứng chỉ tốt nghiệp từ tay quý vị giáo sư.
Hai trong ba nữ nhân viên giữ yên cái ghế, người kia chuyển em nữ sinh bằng cách bế em từ xe lăn đặt em ngồi vào đấy (vì em không thể đứng) trước khi em được đẩy, chỉ một bước, đến trước vị giáo sư sẽ trao bằng cho em. Tất cả công khó của từng ấy người chỉ để phục vụ một nghi lễ diễn ra trong vòng năm giây đồng hồ, sau đó, em lại được chuyển về chiếc xe lăn điện để em tự di chuyển về chỗ ngồi dưới sân cỏ. Tôi vốn là người không đặt nặng vấn đề hình thức nhưng lần đầu tiên hôm nay, chợt thấy có lúc hình thức cũng rất cần khi nó thực sự hàm chứa một ý nghĩa.
Bài hát “On Up The Road” tiễn chân các em vào đời trong mùa Hè đầu tiên, được một em gái có giọng ca tuyệt vời hát lên, mô tả “Các hành lang sẽ vắng lặng sau khi các học sinh tốt nghiệp học khóa này rời trường lần cuối mang theo cuốn yearbook đầy kỷ niệm, những gì các em đã được trao truyền và mạnh dạn lên đường. Cơn gió lạnh của đổi thay sẽ quét qua bầu trời, thì thầm trong sương mỏng, trái tim chúng ta dậy lửa, mắt chúng ta lấp lánh sao trên chặng đường tiến ra phía trước. Những ước ao to lớn sẽ không ngớt thôi thúc chúng ta cho tới khi chúng ta đổi mới cả thế giới đã mòn mỏi này, các bạn biết chúng ta làm được điều này mà! Những cô dâu, những chú rể trong cuốn sách đời có vẻ như còn xa lắm nhưng hãy nhớ thời gian như gió qua cửa và chỉ một chớp mắt thôi, những sớm mai tương lai sẽ là hiện tại hôm nay. Và hôm nay đây, những giấc mơ cuồng dại của chúng ta sẽ cất cánh cùng chúng ta lên đường. Sẵn sàng rồi, chúng ta đi thôi!”
Những giấc mơ tuổi trẻ đều vá trời, lấp biển giống nhau và những thử thách của số phận đến với họ dưới nhiều bộ mặt cũng giống nhau nhưng không ai cấm được tuổi trẻ nuôi những giấc mơ, nhất là ở một đất nước với nhiều trang sử và nhân vật thần kỳ như nước Mỹ đã nuôi các em khôn lớn như câu chuyện thần tiên.
Ða số ông bà/cha mẹ dự lễ ra trường của con cháu hôm nay đều đã đi qua con đường đang chờ đợi các tân khoa. Rồi đây, sau những khoảnh khắc tưng bừng, nôn nao, náo nhiệt này, cùng với gần 500 cái mũ lụa xanh tung lên bầu trời bao la, các tân khoa như đàn chim ra ràng, bay theo những đường bay về nhiều hướng khác nhau, sẽ phải một mình đối phó với nắng mưa, bão táp, sẽ vượt qua mọi trở ngại hay sẽ quỵ ngã, sẽ hạnh phúc hay sẽ khổ đau, sẽ nhìn nhau mừng rỡ hay ngậm ngùi nếu còn gặp lại nhưng con đường tới đây, ngày hôm nay, giờ khắc họp mặt đông đủ lần cuối bên nhau này sẽ mãi mãi là ký ức thương yêu theo các em qua mọi lộ trình các em sẽ đi, để các em nhớ về trong thành công và trong cả thất bại. Là món quà, là kỷ vật cuộc đời trao tặng các em như một đặc ân vì biết bao đứa trẻ khác ở những phần địa cầu kém may mắn khác, cùng trang lứa hay lớn/nhỏ hơn đôi chút tuổi các em, đã không bao giờ có được dù chỉ trong mơ tưởng.
Trong phần nói chuyện đặt tên là “Numbers” của Dahvi Cohen, em đưa ra những con số mà em cho biết em đã tra cứu, đã đếm cẩn trọng, đã hãnh diện và mãi giữ gìn chúng trong tâm khảm về ngôi trường em theo học và tốt nghiệp. 41 năm nổi tiếng với thành tích đào tạo ưu tú, mỗi năm gửi ra xã hội những công dân có phẩm chất, có hành trang chuẩn bị kỹ lưỡng. 156 giáo chức trong nhiều nhiệm vụ khác nhau: thầy cô giáo, nhân viên hành chánh, cố vấn khải đạo và thành viên học hiệu, cả một đội ngũ những người miệt mài cống hiến không kể ngày giờ trong suốt bốn năm trung học để bảo đảm mỗi học sinh đi tới đích ở cuối học khóa. Trong tổng số 2,060 học sinh ghi danh các cấp lớp, một phần tư đang hiện diện trên vận động trường này. Các em nói trên 20 thứ tiếng mẹ đẻ, cho thấy với tính cách đa dạng ấy, trường Trung Học Irvine cung cấp cho học sinh những kinh nghiệm sinh hoạt cộng đồng phong phú không thể tìm được ở nơi nào khác. Sau cùng, con số quan trọng nhất Dahvi hứa sẽ không quên, không đánh đổi lấy bất cứ thứ gì khác trên cõi đời này là 1,367 ngày nỗ lực thể hiện mình cách nào tốt nhất trong suốt học trình bốn năm vừa qua. 1,367 ngày buồn vui, học tập, khôn lớn, phạm lỗi lầm rồi bước ra đàng hoàng hơn. Trên hết, 1,367 ngày xây đắp những tình bạn sẽ ở lại với các em đến cuối đời.
Về phần Katelynn Nguyễn, diễn từ của em có tên là “Impressed,” gây ấn tượng. Phụ nữ thường không nói về con số mà cảm xúc. Em diễn tả tâm trạng mong ngóng từng ngày được lên lớp, xong tiểu học qua trung học, thấy thời gian nhanh như cái chớp mắt nhưng cũng chậm rì rì. Thế mà cái chớp mắt làm thay đổi tuổi thơ của em thành người lớn, nao nức trước ngưỡng cửa đại học hay một công việc mới mẻ, hăng hái khai phá con đường vào đời không một chút do dự, đã tới ngay trong ít giây phút còn lại này trên sân trường trung học! Em không biết mình có chớp mắt nhanh quá hay không nhưng em không muốn chỉ nghe nói “chúng ta có thể” hay “chúng ta sẽ…” Em muốn chia động từ ở cách khẳng định và ở thì hiện tại. Em nói: “Chúng ta khắc phục mọi trở lực để thành công. Chúng ta tiếp tục nuôi những giấc mơ lớn và biến chúng thành hiện thực. Mặc dầu tiến về tương lai, chúng ta để lại quá khứ những phần đời quan trọng nhất của mình bên thầy cô giáo, các vị phụ giáo và khuôn viên ngôi trường này, chỉ mang theo các giá trị giáo dục đã thấm ngấm vào huyết quản chúng ta: lòng công chính, danh dự và trách nhiệm xã hội. Xin chúc mừng thành công học khóa 2017 của chúng ta và hãy cùng nhau tiếp tục gây ấn tượng các bạn nhé!”
Cùng với những bó hoa tươi và những chùm bong bóng bằng giấy kim nhũ màu phất phới bay đó đây, lòng tôi cũng lâng lâng cùng với làn gió mùa Hè trên sân trường mênh mông nắng, bay theo mơ ước của những cánh chim non sẽ sớm trưởng thành trong thử thách đời thường với lời cầu nguyện chân thành nhất, tha thiết nhất.
Ðối với riêng tôi, cuộc sống là một mầu nhiệm kỳ lạ khi tôi hồi tưởng lại một buổi trưa đầy lo âu và sợ hãi 18 năm trước, thấy mình đứng chôn chân nhìn qua ô kính nhỏ của phòng ICU khu trẻ con bệnh viện Garden Grove, run rẩy đoán từng cử chỉ, từng ánh mắt, từng cái động môi của các bác sĩ và y tá suốt mấy tiếng đồng hồ cực hình của tôi khi họ tận lực điều chỉnh tình trạng cháu bé ra trường hôm nay, bị sặc nước ối vào phổi lúc chào đời.
Trong lúc cắm cúi nhìn những bước chân ra về giẫm lên cỏ, tôi bắt gặp lại đôi “giầy tây đen” bóng loáng lúc nãy, phía trên là “hai ống quần tây” là ủi thẳng nếp. Trong một thoáng nhìn gần, tôi thấy cậu học trò tóc húi cao, có khuôn mặt thông minh, nụ cười rộng. Cậu tươi cười chụp ảnh với vài người bạn thân thiết, bà mẹ Việt Nam, một em trai và một chị gái, có lẽ thiếu vắng người cha bên cạnh trong ngày trọng đại này. Có thể chủ quan nhưng ngay khi nhìn thấy đôi giầy rất “trang trọng” kia, tôi đã thầm nghĩ cậu bé phải lớn lên trong một gia đình Việt Nam và được một bà mẹ Việt Nam truyền thống nuôi dạy.
Ôi, những bà mẹ Việt Nam nuôi con bằng tất cả tình yêu, năng lực và sự hy sinh trong đó có mẹ tôi, ngày ra trường của họ, may lắm và nếu có, cũng là ngày vĩnh viễn trả lại đời hơi thở cuối cùng.
BBH